Fons Trompenaars en John Cleese kwamen elkaar een paar jaar geleden tegen op een conferentie in Zweden waar beide een lezing gaven. Cleese sprak over de samenwerking met prof. dr. Guy Claxton (auteur van Hare Brain, Tortoise mind) met wie hij samen een video ging maken gebaseerd op dit boek. Na de kennismaking hebben ze afgesproken samen een boek te schrijven en het resultaat is het boek creativiteit en innovatie. Het boek is vlot geschreven en rijkelijk geïllustreerd met cartoons en case beschrijvingen uit de internationale praktijk van prof. dr. Fons Trompenaars. Het is een aardige poging om individuele creativiteit en innovatie in onderling verband te beschrijven, aangezien de literatuur hierover niet echt dik gezaaid is. Toch vraag ik me af wie hiermee nu echt wordt geholpen. Een manager uit een willekeurig bedrijf kan na lezing van het boek m.i. niet direct aan de slag. Echte simpele how-to’s of checklistjes ontbreken en als je heel kritisch bent kun je zeggen dat het wel een hele sjieke brochure is geworden voor de dienstverlening van THTConsulting. Maar dat zou voorbarig zijn…..

Eind januari vorig jaar had ik het privilege om een optreden van de dilemma doctors Fons Trompenaars en Charles Hampden Turner mee te maken. De eerste dag was een inleiding door Charles Hampden Turner over dilemma denken. De hele wereld is verdeeld in binaire schalen. Het is ja of nee, links of rechts, zwart of wit, etc. Je moet deze schalen ‘knakken’ en proberen om de beide uitersten van de schaal te integreren (’to reconcile’ op zijn Engels). Bijvoorbeeld: Niet controle of vertrouwen, maar continue controleren door wat je intuïtie je aangeeft. Dat is klinkt vrij simpel als het voor de eerste keer wordt uitgelegd, maar als je dan een opdracht krijgt om het maar even een dilemma te integreren, dan valt dat toch knap tegen. Je merkt direct dat we helemaal zijn geschoold in het polderdenken (een beetje water bij de wijn doen, de fifty/fifty oplossing). Op dag twee kwam Fons Trompenaars om het onderzoek naar dilemma denken uit de doeken te doen (lees bijvoorbeeld zijn andere boek Did the pedestrian die?) Hij was erg opgetogen, omdat hij net had gehoord dat hij samen met John Cleese samen aan een boek en een serie seminars ging werken. Hij liet even een videoclipje zien van hun eerste gezamenlijke optreden in Stockholm. Het ging natuurlijk om filmfragmentje waarin John Cleese verbaasd uitroept: “I have to follow Fons?!”. Het resultaat is het boek Creativiteit en innovatie wat eind juni 2007 het licht heeft gezien, geïnspireerd op de ontmoeting tussen Fons Trompenaars en John Cleese (en de vele gesprekken daarna).

De opbouw van het boek

Het boek is opgebouwd uit een inleiding, 3 grote brokken theorie en praktijk en een klein hoofdstukje waarin het dilemma denken nog even wordt samengevat. In de inleiding constateert Fons Trompenaars dat innovatie weer haar rechtmatige plek in het bedrijfsleven heeft heroverd. Maar innovatie heeft vandaag de dag een andere vorm en komt voort uit andere processen dan vroeger.

1: Individuele creativiteit

Het hoofdstuk wordt ingeleid met een citaat van Larry Page (mede oprichter van Google). “Met een gezonde onverschilligheid voor het onmogelijke”. Je moet dingen proberen die andere mensen niet zouden doen. Een uitspraak met een combinatie van gezond optimisme, ondernemersgeest en een tikje fatalisme. Vervolgens wordt de lezer in ruim 70 pagina’s door een groot aantal modellen voor creativiteit en innovatie geleid. Twee aansprekende voorbeelden die iedereen vast ook wel eens gelezen heeft is het het succesvolle experiment van 3M en later ook Google met de “15 of 20 procent tijd”. Medewerkers mogen deze tijd besteden aan onderwerpen die op dat moment hun grootste interesse hebben. Een manier om innovatie te bevorderen (maar je kunt het natuurlijk niet afdwingen..). Vervolgens door naar de MBTI test (de Myers-Briggs Type Indicator). Zoals Charles Hampden Turner vorig jaar opmerkte. Het is een test die door twee huisvrouwen in elkaar is geknutseld en door miljoenen mensen overal op de wereld wordt gebruikt. Merkwaardig. De dilemma doctors hebben dan ook zelf een heuse Integrated Type Indicator (ITI) gemaakt. Na nog een korte stop langs de leerstijlen, van o.a. Kolb worden een aantal dilemma’s uit Fawlty Towers (de relatie met Cleese) nog eens nader bekeken. De conclusie, na dit rijkelijk geïllustreerde hoofdstuk, is ontnuchterend. Alle modellen en kader over individuele creativiteit ten spijt – de nadruk ligt nog altijd op reduceren. De verklaring moet worden gezocht in (te) veel Angelsaksische en Noord Amerikaanse denkwijzen en onderzoeksmethoden.

2: De componenten en werkwijze van succesvolle en creatieve teams

Dit deel brengt de verbinding aan tussen het dilemma denken en de Belbin teamrollen. Weer veel voorbeelden met mooie illustraties. Halverwege worden de zeven interculturele dilemma’s van innovatie geïntroduceerd. Aan de hand van een fraaie case uit de praktijk van Trompenaars genaamd “Intel komt van een koude kermis thuis” wordt een en ander geïllustreerd. De case speelt eind jaren negentig. AMD was van plan om € 1,5 miljard te investeren in een nieuwe fabriek in Dresden. Om de concurrentie met Intel aan te kunnen moeten het beste van de Duitse en de Amerikaanse cultuur worden gecombineerd stelde dr. Martin Gillo, personeelmanager bij AMD. Amerikanen zijn ondernemend, pionierend en optimistisch. Ze schieten eerste en richten later. West-Duitsers willen koste wat het kost grondig en correct te werk gaan en vervallen soms in verlammende analyse. Dan heb je nog de Oost-Duitsers. Ze kwamen met de meest briljante oplossingen, maar ze leerden nooit ondernemende risico’s te nemen. Volgens de partijpolitiek mochten ze niet mislukken. Vooraf aan de realisatie van de fabriek moest er zwaar worden geïnvesteerd in culturele integratie. Door het introduceren van cultuurcoaches (om de verschillend culturele waarden te verzoenen) werd het integratieproces bevorderd in een periode van 2 jaren. Ze versloegen Intel door 2 dagen voor Intel een snellere processor te introduceren. Het marktaandeel van AMD is omhoog gegaan van 5% naar 25%. De conclusie van dit deel luidt dat teams en hun leiders voor uitdaging om waardeverschillen te verzoenen (het dilemma denken), willen ze succesvol innoveren.

3: Creativiteit en innovatie binnen de organisatie

De centrale vraag in dit deel is: Hoe creëer je een duurzaam innovatieve bedrijfscultuur? Een van de meest innovatieve bedrijven ter wereld is Google. Trompenaars gebruikt het groeifasen model van Larry Greiner om alle integraties van alle crises in de groeifasen te behandelen. In een periode van zes jaar heeft Google alle crises doorgemaakt uit het groeifasemodel. In dit geval is dit goed afgelopen. De case beschrijft het verhaal van Erik Smidt die in 2001 werd aangesteld om Google te ‘runnen’. Hij heeft een bedrijfs- en management structuur gebouwd onder de visie van Larry Page en Sergey Brin. Ook in dit deel gaat het weer om het integreren (of verzoenen) van dilemma’s. Elk dilemma wordt weer mooi gestileerd in een korte case.

Meer lezen?

Er is net een artikel genaamd creating a culture of innovation verschenen van de hand van dr. Fons Trompenaars en dr. Peter Wooliams op the HR Director. Daarnaast is ook zijn inaugurele rede bij zijn benoeming tot hoogleraar aan de Vrije Universiteit, genaamd ‘A new substantive theory of sustainable creativity and innovation through the integration of cultures‘ zeer interessant om te lezen. De rede bevat veel elementen die ik vandaag heb besproken.

Eerder verschenen op www.innovatieforganiseren.nl

Titel:	Creativiteit en innovatie: Geïnspireerd door John Cleese
Auteur:	© 2008 Nieuw Amsterdam Uitgevers, Fons Trompenaars
ISBN:	978-90-468-0326-4