Omdat ik afgelopen week vroeg moest beginnen, zag ik maandagochtend het journaal van 7 uur. Naast de verwoestingen die orkaan Ike aanricht was er een persconferentie van Henry Paulson, de Amerikaanse minister van Financiën. Hij deed een bijzondere mededeling. De Amerikaanse overheid nam Freddie Mac en Fannie Mae over. Samen zijn ze goed voor de helft van alle hypotheken en kredieten die worden verstrekt in het binnenland. Wat hij er niet bij zei, was dat de regering vreest voor volledige anarchie door de kredietcrisis. De reacties op de beursen was bijzonder. De waarde van de dollar steeg en analisten spraken weer hun vertrouwen uit in het herstel van de Amerikaanse economie. Voor Nederland was dit ook goed nieuws. Een stijgende dollar is goed voor de export (37% van onze export wordt betaald in dollars, dus beleggers zijn blij). De wereldwijde kredietcrises heeft niet alleen ook effect op de inkomens van mensen, maar relaties komen ook onder druk te staan. Volgens de Engelse krant Telegraph stijgt door de kredietcrisis het aantal vrouwen dat op zoek is naar buitenechtelijke relaties. Hun echtgenoten werken langer door en zien af van sociale activiteiten. Vertrouwen in de economie en in elkaar wordt sterk op de proef gesteld.

Vandaag schrijft Robert J. Shiller, hoogleraar economie aan de Yale universiteit een artikel in het Financieele dagblad over de morele dilemma’s bij de redding van de hypotheekbanken. De afgelopen jaren zijn er door speculatie aardig wat zeepbellen onstaan in de financiele markten die kort daarna weer keihard zijn doorgeprikt. Het gevolg is een aantal grote inkomensherverdelingen (volgens het adagium win some, lose some). De eerste les van de algemene economie gaat over ruilhandel en vertrouwen (of fiducie). Op de middelbare school wordt dit al uitgelegd aan de hand van de gouden standaard. De reden waarom we deze muntjes en papiertjes allemaal van elkaar accepteren is vertrouwen (in fiduciair geld). Amerika is het land bij uitstek waar het geheel van vraag en aanbod de prijs bepaald. Het land is groot geworden door het kapitalistische stelsel, waar bij vraag en aanbod de prijs van bijna alles bepalen. De kredietcrises is begonnen toen de banken elkaar niet meer krediet wilde verstrekken (institutioneel wantrouwen). Hierdoor kon een de grote zakenbank Bear Stearns binnen een week omvallen door liquiditeitsproblemen. In de persverklaring schrijft Paulson dat de tijdelijke overname van het aandelenkapitaal van Freddie Mac en Fannie Mae vooral gaat om twee zaken;

1. Het terugkeren van vertrouwen in de financiele sector
2. Stabiliteit op de financiele markten.

De Amerikaanse overheid neem de volgende maatregelen;

1. Borgen van de liquiditeit van de kredietverstrekkers (dekking van de verplichtingen op korte termijn).
2. Hogere kredietlimiet door de tijdelijke overname van aandelen van de kredietverstrekkers.
3. Strengere wet- en regelgeving voor kredietverstrekkers, met name voorwaarden en toezicht.

Het kapitalistiche Amerika schuift enorm op naar rechts op de as tussen markt en plan economie. Ze komen hiermee een stuk dichter in de buurt van Nederland, wat als een georiënteerde (of gemengde) markteconomie wordt getypeerd.

Maar waar zit dan het morele dilemma?
Wie zich brand moet op de blaren zitten. Maar de kredietcrises is een gevolg van marktfalen. Ingrijpen bij marktfalen is een politieke beslissing. Het morele dilemma is dat de belastingbetaler nu borg staat voor alle schulden aan de crediteuren van Freddie Mac en Fanny Mae. Als we nog even terug denken aan Jane Jacobs over de morele syndromen van handelaren en wachters zien we dat de wachters nu handel gaan drijven. De staat wordt nota bene grootaandeelhouder van de twee mega kredietverstrekkers. Een monsterlijke combinatie is weer onstaan. Deze situatie mag dus ook niet lang blijven bestaan. Een overheid wordt hierdoor kwetsbaar. Als de rust weer is hersteld en er weer flink kan worden gespeculeerd, dan hersteld de economie vanzelf weer. Professor Shilling betoogd dat de kosten voor de belastingbetaler van niet ingrijpen groter zijn dan de kosten van deze operatie (ongeveer $ 10 miljard volgens staatsscretaris Paulson). Zoals Shilling als schrijft bestaat er helaas bestaat nog geen toereikende wetenschap van het vertrouwen, maar we moeten van hem maar aannemen dat dit de beste oplossing is.