Creativiteit blijft een interessant onderwerp. Het is onontbeerlijk om de concurrentieslag te winnen. Maar in een land waar de nummer 1 vacature die van controller is, moeten we ons ernstig zorgen maken. In de Volkskrant van vandaag schrijft Maarten Keulemans over een nieuw modeverschijnsel binnen bedrijven: bore-out. Maar liefst 15 procent van de kantoorwerkers verveelt zich te pletter. Ze sjouwen doelloos heen en weer met papieren, vullen de nietmachine bij en eenmaal thuis voelen ze zich leeg, humeurig en beroerd. Je krijgt direct associaties met de VPRO serie debiteuren/crediteuren. Om op de lange termijn te overleven hebben bedrijven behoefte aan mensen met oorspronkelijke ideeën, de non conformisten. Mensen die zich niets aantrekken van gedragscodes en groepsnormen. Het zijn deze vrije geesten die zorgen voor creativiteit en innovatief vermogen. Maar het is wel altijd tegen de stroom in zwemmen.

Op dit moment ben ik bezig om het boek Oh, wat zijn we creatief van Peter ten Hoopen en Marleen Jansen Groesbeek te lezen. Ze beschrijven de bedrijfsparadox van de 21e eeuw; Om te overleven in een tijd van snelle en grote concurrentie moeten bedrijven steeds creatiever worden, terwijl diezelfde bedrijven door de regeldruk in toenemende mate onder permanente controle staan. Door de bestuurlijke reflex om bij elk incident weer een stortvloed van regels te introduceren bezwijken bedrijven zo langzamerhand onder de bureaucratie. In de zorg zijn ze steeds meer bezig met administreren, ten koste van handen aan het bed. In de financiele wereld is 1 op de 100 medewerkers compliance officer (om te controleren of alle regels worden gevolgd) en ondertussen verveelt 15 procent van de medewerkers zich helemaal te pletter. Er wordt totaal geen beroep gedaan op hun creativiteit, terwijl dit juist zo hard nodig is. Managers kunnen maar moeilijk omgaan met medewerkers die zich niet willen conformeren. Non conformisten worden als risicovol en bedreigend ervaren. Zolang ze niet de rust verstoren, worden ze gedoogd.

In mijn adviespraktijk hoor ik vaak dit soort discussies. Steevast krijg hoor ik antwoorden van leidinggevenden als: zonder de korte termijn, geen lange termijn. Of, eerst de omzet target halen, daarna hebben we tijd voor experimenten. Dit klinkt plausibel, maar is niet waar. Het is een manier van kadaver discipline eisen van je personeel en eigen initiatief actief te ontmoedigen. Als medewerkers stop je direct met het aandragen van nieuwe ideeën en na een tijdje zoek je een andere baan. Weg creativiteit en innovatie en uiteindelijk blijf er een bedrijf over met uitsluitend ja-knikkers, op weg naar het faillissement (denk maar even terug aan Ahold in 2004).

Om creativititeit en innovatie een kans te geven, moet de nood in het bedrijfsleven nog veel hoger worden. Net als in de financiele wereld moet het systeem zichzelf reinigen. De systeemkosten voor controle en verantwoording rijzen de pan uit en maken veel onze bedrijven uiteindelijk onbestuurbaar. De opkomende economieën kunnen door de wet van de remmende voorsprong en hun tomeloze energie ons met gemak voorbijstreven. Alleen de non-conformisten kunnen stagnatie een halt toe roepen.