Op 15 december betoogde Arko van Brakel (ondernemer en columnist bij het Financieele Dagblad) dat minister Plasterk zich nu eindelijk eens kan ontpoppen tot een leider. Hij heeft een gouden kans om het Nederlandse onderwijs naar de 21e eeuw te loodsen door te gaan investeren in wiki’s, blogs (in normaal Nederland, informatie delen). (Pla)sterk leiderschap tonen door de weerbarstige uitgevers, die niet meewerken en saboteren, te trotseren. Prima idee en alweer een pleidooi voor Schumpeteriaanse creatieve destructie. Maar destructie leidt tot weerstand, of niet? Plasterk doet er goed aan om het belachelijke uitgevers oligopolie eens goed onder druk te zetten. Uitgevers hebben jarenlang geld verdiend met lesmateriaal, wat eenmaal ontwikkeld nauwelijks onderhoud kende en elk jaar leidde tot gegarandeerde omzet (elk jaar moeten nieuwe leerlingen weer nieuwe boeken kopen). Er was geen enkele prikkel op de markt voor concurrentie of innovatie. Uitgeverijen zijn de spreekwoordelijke fat cats.
Wat wil Plasterk nu precies?
Om de kosten van het lesmateriaal te verlagen wil minister Plasterk dat lesmateriaal in een soort Wikipedia voor het Onderwijs (het plan heet dan ook wikiwijs) wordt gegoten. Lesmateriaal is hierdoor gratis opvraagbaar. ‘Het is een revolutie in de leermiddelen‘ , aldus de euforische minister. Daarom is het wel de overheidsinvestering waard. (bron: tweakers.net)
Waarom is het een goed idee?
Plasterk doet er goed aan om het belachelijke uitgevers oligopolie eens goed onder druk te zetten. Uitgevers hebben jarenlang geld verdient met lesmateriaal, wat eenmaal ontwikkeld nauwelijks onderhoud kende en elk jaar gegarandeerde omzet kende (elk jaar moeten nieuwe leerlingen weer nieuwe boeken kopen). Er was geen enkele prikkel op de markt voor concurrentie of innovatie. Uitgeverijen zijn de spreekwoordelijke fat cats. Een paar jaar geleden spoelde de zogenaamde multimediale golf over de lesmateriaal. Dat betekent in de praktijk dat leerlingen een CD (een passieve mediadrager, net als een boek!!) bij een boek krijgen. Multi (meer dan 1) mediaal! Die CD wordt overigens niet behandeld in de klas. En als je dan kijk wat er op de CD staat is dit een digitale versie van het boek (geen inspanning en alweer kassa!). Door de gratis schoolboeken discussie leek het er even op dat er focus kwam op de kosten van al die schoolboeken (die normaal gesproken gewoon voor rekening van de ouders kwamen). Maar, na eindeloos politiek gestunt is deze focus weer naar de achtergrond gedrukt. Een andere bijzondere ontwikkeling is de aanbestedingsplicht van scholen. Ook hier werd de hand gelicht met de Europese aanbestedingsregels, omdat het ‘te moeilijk’ is en te kostenefficiënt om schoolboeken aan te besteden (…..) en de uitgevers gaan weer vrijuit. (bron www.nrc.nl)
Waarom heeft hij een slechte motivatie?
Tsja, gevestigde belangen he? De Schumpeteriaanse ‘creatieve destructie’ als voorwaarde voor innovatie is voor een politicus geen garantie voor populariteit (angst en onzekerheid). Een overheid treedt op als de markt in een bepaald product of dienst niet voorziet. De verlaging van de kosten van lesmateriaal is een leuke bijkomstigheid, maar nooit de motivatie (het is een doel en middelen verwarring). Het moet gaan om verbeteren van de kwaliteit van onderwijs, goed lesmateriaal ontsluiten voor Nederlandse leerlingen en het faciliteren van docenten om onderwijs innovaties door te voeren. Roepen dat het een rendabele overheidsinvestering is getuigd van weinig inzicht in bestuurskunde en bedrijfseconomie (maar goed, hij is bioloog) Het boek Systems of Survival van Jane Jacobs een aardige leestip voor de excellentie.
Als er nieuwe businessmodellen zijn (uitgeven via web 2.0) waar consumenten op zitten te wachten, dan moet de marktmacht toch zijn werk doen? We subsidiëren toch ook niet meer grammofoonplaten en paardenkoetsen, omdat het zo zielig is voor de fabrikanten? Uitgevers worden nog steeds gespaard en ook de oude media krijgen nog steeds dispensatie (discussie over de bestemming van STER inkomsten voor kranten innovatiefondsen, het niet volgen van Euopese aanbestedingsregels voor schoolboeken, etc.). Daar moet de minister inderdaad mee ophouden. Docenten moeten zelf lesmateriaal gaan ontwikkelen en via blogs/wiki’s etc. beschikbaar gaan stellen. Dat gebeurt trouwens ook al in de praktijk op kleine schaal. En dat gemopper van Beter Onderwijs Nederland over de didactiek op een wiki niet goed in elkaar steekt is ook oud denken. Onderwijs instellingen moeten ophouden met navelstaren en de blik naar buiten richten. Veel meer samenwerking zoeken, niet meer zelf het wiel uitvinden en informatiedeling moet worden beloond (hier ligt een kans om een creatief businessmodel te bedenken) Dan houden deze achterhoede gevechten vanzelf op. Het duurt waarschijnlijk 1 hele generatie (De stichting Brein is ook nog steeds actief om gevestigde belangen te verdedigen voor de zieltogende platenindustrie…..).