Op 9 januari was bij de VPRO de eerste aflevering van Heerlijk eerlijk heertje te zien. Raoul Heertje werkt samen met Joris Luyendijk (o.a. presentator van Zomergasten en auteur van het boek ‘het zijn net mensen’) en Derk Sauer (uitgever) al een jaar aan een nieuw soort talkshow over de onechtheid van televisie. Het centrale idee is eigenlijk waarom we de rituelen en toneelstukken dagelijks (niet alleen op tv, maar overal in het leven) met elkaar opvoeren, teneinde ons eigen doelen te bereiken. Wie zit er op te wachten? en wat gebeurt er als we het niet doen? Uiterst boeiende televisie. In de eerste aflevering zaten alle componenten er wel in, maar was het programma erg fragmentarisch (alleen je die-hard fans bleven kijken). De kern van het programma laat zich als volgt samenvatten: Heerlijk eerlijk heertje laat zien hoe we elkaar de hele dag voor de gek houden met zinloze rituelen, toneelstukjes en flauwekul omdat we denken dat dit zo hoort. De onoprechtheid van televisie (en eigenlijk het hele leven) worden genadeloos bloot gelegd. Wij willen laten zien wat er gebeurt als we oprechte interesse tonen in elkaar en stoppen met liegen. Daar kunnen we in het dagelijks leven ook nog wat van leren.
Rituelen
Het uitvoeren van rituelen is een bekend thema in de organisatiekunde. Een ritueel is een serie handelingen die gezien worden als een gebruik en bepaald zijn door achtergrond en cultuur. Rituelen zijn uitingen van mens of dier, die in bepaalde omstandigheden herhaald worden. Deze uitingen kunnen bestaan uit enkele elementen maar ook uit een heel scala aan verschillende elementen. De elementen waaruit rituelen kunnen bestaan zijn o.a. houding, mimiek, gebaar, dans, zang, woord, klanken, schreeuwen, eten, vasten, drinken, slachten of zich verwonden. (bron: wikipedia)
In de eerste aflevering is o.a. Prem Radhakishun te gast. Raoul laat zich vooraf voorlichten door een psychologe hoe hij het beste om kan gaan met Prem als hij weer gaat schreeuwen en het programma probeert over te nemen. Dat is namelijk het bekende gedrag waar de kijker Prem mee identificeert (brulaap die zich niet weet te gedragen in een programma). Dit wordt in de organsatiekunde casting genoemd (Otto, 2006). Raoul wil dit gedrag bloot leggen en poogt een normaal gesprek te voeren. Dit lukt niet goed, omdat Prem in zijn rol blijft hangen, terwijl hij best een verhaal heeft te vertellen (het strookt blijkbaar niet met zijn imago).
Een ander leuk stukje is het interview van Raoul in de bijlage van de zaterdag Volkskrant. De redacteur had zelf maar een ‘leuk stukje’ geschreven, omdat Raoul zo ongelooflijk moeilijk is te interviewen (je bent onsamenhangend, nuanceert de hele tijd en maakt je zinnen niet af, schrijft hij in een email). De redacteur besluit daarom maar om er iets ‘leuks’ van te maken voor de lezers. En gezien de reacties op de redactie is hij er aardig in geslaagd. Raoul vraagt zich terecht af waarom hij niet kan worden weergegeven zoals hij blijkbaar is: onsamenhangend en genuanceerd. Weer een mooi ritueel, waarbij de krantlezer dus een beeld krijgt van Raoul Heertje (wat de redacteur denk dat de lezer wil lezen, niet de werkelijkheid). In de media is de heersende opvatting dat de kijker/lezer blijkbaar zelf niet kan nadenken en een mening vormen. Daar hebben we redacteuren voor nodig…
Deze voorbeelden borduren natuurlijk voort op het boek van Joris Luyendijk. In zijn boek ‘Het zijn net mensen‘ beschrijft hij hoe absurd en bizar de nieuwswereld in elkaar zit. De kijker krijgt voortdurend een gemanipuleerd beeld te zien en kijkt naar een mediaoorlog. Op de ene hoek van de straat wordt gewoon falafel verkocht, terwijl op de andere hoek palestijnse jongetjes stenen gooien naar Isaelische soldaten. De cameraploegen draaien net zo lang, totdat er eentje wordt neergeschoten en dit beeld wordt de wereld over gestuurd. Het ontbreekt de nieuwsredacties en de verslaggevers aan tijd en kennis om dit te doorbreken, omdat de PR machines op volle toeren draaien en het ‘nieuws’ in hapklare brokken aanleveren.
Kijk zelf hoe onoprecht het nieuw programma Pauw en Witteman in elkaar zit. Hoezo spontaan?