Gerrit Zalm: de moeilijkste managementklus ooit in Nederland

Deze uitspraak is van hoogleraar economie Arnoud Boot. De ronkende kop staat met chocolade letters boven de economie katern van Volkskrant van afgelopen zaterdag, met daaronder een foto van vice premier Wouter Bos tijdens de persconferentie over de samenvoeging van Fortis Nederland en ABN AMRO. Wat is er aan de hand? Het artikel beschrijft summier de opgave van de nieuwe topman van Fortis Nederland/ABN AMRO. En die topman heet Gerrit Zalm. Zalm is nog maar net financieel directeur bij DSB Bank, maar Dirk Scheringa laat hem ‘in het lands belang’ gaan. Bos heeft ervoor gekozen om zijn oude leermeester te vragen om de twee genationaliseerde banken te integreren, saneren en uit de bouwen tot een internationale levensvatbare bank. Dit is tegen de wil van de directies van ABN AMRO en Fortis Nederland. Bos kan daarom wel wat hulp gebruiken, want hij heeft de belastingbetaler beloofd dat de kapitaalinjecties (16 miljard euro) van de Staat rendement gaat opleveren (Concreet: de nieuw te vormen bankencombinatie wordt op termijn met winst verkocht). De enige succesvolle ervarings-deskundige is Gerrit Zalm. Hij nationaliseerde destijds KPN en heeft het met winst verkocht (ik geloof 13% rendement per jaar). Maar, wat maakt deze klus de moeilijkste managementklus ooit in Nederland?

De opdracht van Gerrit Zalm:

1. Integreer Fortis Nederland en ABN AMRO tot een geheel
2. Saneer achtduizend banen
3. Bouw een internationaal netwerk op om klanten te vinden en binden
4. Trek nieuw kapitaal aan
5. Verkoop de nieuwe bankencombinatie met winst

Een paar grote operaties uit de Nederlandse management geschiedenis die me zo te binnen schieten;

1. Operatie Centurion bij Philips onder leiding van Jan Timmer.(kostensanering en cultuurclash)
2. De reorganisatie bij KPN onder leiding van Ad Scheepbouwer (kostensanering en mega reorganisatie)
3. Boekhoudschandaal bij Ahold onder leiding van Andes Moberg (kostensanering en mega reorganisatie)

Kenmerkend bij de laatste twee operaties was de discussie in de media over de bonussen van de topmannen. Scheepbouwer kreeg de bijnaam Dagobert Scheepbouwer en ‘een Moberg’ werd een nieuwe rekeneenheid. Gelukkig hebben we al de Zalmnorm en de Zalmsnip. Wie weet wordt er weer wat nieuws bedacht als Zalm een bonus krijgt.

Op 5 maart 2008 schreef ik een column op Innovatief Organiseren over de nieuwe bestuursvoorzitter van ABN AMRO Bank. In de Intermediair stond een verhaal over ‘de Schotse sloper’. Het is een van de vele bijnamen van Mark Andrew Fisher (de CEO van ABN AMRO Bank) die grote complexe klussen voor Sir Fred Goodwin van de Royal Bank of Schotland uitvoert. Hij gaat het gewaagste project in bancaire geschiedenis leiden, waarbij 19 duizend banen worden geschrapt en € 2,8 miljard wordt bespaard (volgens de Intermediair van 22 februari 2008). De multidimensionale organisatie (naar het nieuwste boek van Prof. dr. Hans Strikwerda) wordt dus gesloopt. Daarbij wil hij ook niet als boegbeeld naar buiten treden. “Als je wordt overgenomen en opgesplitst is dit niet meer aan de orde...” De inkt van het boek van Strikwerda is nog niet droog. Hoe moeten we dit met elkaar rijmen? Ik vroeg me af of Fisher hier een historische fout beging.

En toen kwam de kredietcrisis. De een naar de andere bank dreigde om te vallen en werd gered door vice premier Bos. Hij werd ineens de redder van de natie, want hij kwam op voor de belangen van de spaarders. Met de overnames en reorganisaties van ABN AMRO ben ik het spoor een beetje bijster. Dat er mensen nog willen werken bij een bank die zijn personeel als speelbal gebruikt is op zijn minst opmerkelijk te noemen. De ABN AMRO bank zou eerst worden opgeknipt en in drie onderdelen worden verkocht. Fortis Nederland en AMN AMRO is voor een appel en een ei uit de failliete boedel teruggekocht van de Belgen door de Nederlandse Staat en nu mag Gerrit Zalm alles opvegen en er een internationale speler van maken. Dit zal wel het uiterste van vergen van zijn leiderschapskwaliteiten op het gebied van ambidexteriteit. Aan de ene kant kostenbesparingen en saneren en aan de andere kant nieuwe business opbouwen, kapitaal aantrekken, klanten terugwinnen en niet onbelangrijk, het vertrouwen van de medewerkers. Gelukkig heeft Zalm op dit onderdeel wel een enorme staat van dienst. Nergens waren ambtenaren zo loyaal als op het Ministerie van Financiën.

De opdracht van Zalm is pittig, maar ik twijfel of het de moeilijkste managementklus ooit in Nederland is geweest. De opgave van Fisher en de eerder genoemde grote operaties komen mij zeker niet eenvoudiger over dan die van Zalm. Het zet in elk geval wel de opmerking van Arnoud Boot in perspectief. Daarbij is Zalm in de eerste plaats gekozen omdat hij een politicus is en in de tweede plaats een rekenmeester. Bos gaat er vanuit dat Zalm zijn eigen netwerk weet te mobiliseren om het internationale netwerk op poten te zetten. Over het geld en de medewerkers maakt niemand zich zorgen. Toch neemt Bos hiermee een politieke hypotheek op de toekomst. Als Zalm succesvol is, dan straalt dit af op Bos en als hij faalt, dan heeft Bos zijn best gedaan, maar verliest zijn leiderschap wel snel zijn glans.