De huidige praktijk
Aanbestedende diensten zijn volledig vrij in het specificeren van hun eisen en wensen (binnen wettelijke kaders), maar zetten ZZP’ers vaak op voorhand buiten de deur door onwetendheid, onzekerheid of gemakzucht. Als een ZZP’er er toevallig wel in slaagt een aanbesteding te winnen, dan is dit direct landelijk nieuws ((de Zeeuwse ondernemer Henk Kramer won vorig jaar een aanbesteding bij Rijkswaterstaat). Het is dus een uitzondering. De enige manier voor ZZP’ers om aan de bak te komen bij overheden is via raamcontracten die zijn gewonnen door grote adviesbureaus. Daarmee worden ze klein en afhankelijk gehouden en moet er ook nog een deel van hun uurtarief worden afgestaan voor ‘bemiddeling’. Velen met mij vinden dit een onwenselijk situatie, het is namelijk een vorm van prijsbederf. Graag zou ik een keertje een afspraak willen maken om te kijken of FNV Zelfstandigen mij kan en wil ondersteunen met mijn initiatief.

Reactie van FNV Zelfstandigen
Helaas is het voor ons niet mogelijk om tegemoet te komen aan uw verzoek. Het onderwerp heeft zeker onze aandacht en wij zijn hierover ook actief in overleg met verschillende partijen, waaronder de politiek. Het is ons ook bekend dat het onderwerp bij meer leden de aandacht heeft. Het opzetten van een dienst, zoals u voorstelt, is echter lastig en FNV Zelfstandigen heeft hiervoor momenteel niet de capaciteit. Wel zouden wij uw bericht kunnen doorsturen naar een van onze ledenraadsleden, die hiermee ook bezig is: wellicht kunt u met hem eens van gedachten wisselen over de mogelijkheden. Dit kunnen wij uiteraard alleen doen, als u ons hiervoor toestemming geeft.

Niet helemaal de reactie die ik had verwacht en ook niet de bedoeling van mijn vraag. Maar goed, men staat wel positief tegenover het initiatief. We gaan nu andere wegen bewandelen en komen later terug bij FNV Zelfstandigen.

Oplossingsgericht werken in een notendop
De Shazer en Berg waren teleurgesteld en in de traditionele psychotherapie en richten het Brief Family  Therapy Center (BFTC) in Milwaukee op. Ze zochten naar interventies om cliënten te helpen met het helder formuleren van wat zij wilden bereiken. Hierbij werden ze geïnspireerd door het werk van Bateson en Erikson. Gaandeweg werd de oplossingsgerichte therapie ontwikkeld.

De theorie van de Shazer en Berg (1995);

1. Als het niet kapot is, repareer het dan niet
2. Als je weet wat werkt, doe daar dan meer van
3. Als iets niet werkt, doe dan iets anders

Als je dit leest, dan zul je misschien denken. Ja, dat is lekker makkelijk. Toch is dit denken een revolutie geweest in de psychotherapie, waar traditioneel vanuit de probleemgerichte aanpak werd gewerkt. Het medische model (geredeneerd vanuit het repareren van defecten) was en is dominant.

Waarin onderscheid oplossingsgericht werken zich van andere benaderingen?
De belezen professional zal misschien al associaties leggen met Appreciative Inquiry (Cooperrider en Srivastva, 1987) en positieve psychologie (Seligman, 2002). Het belangrijkste verschil is dat Appreciative Inquiry cliënten eerst getraind moeten worden in de principes en de technieken bij het begin van een verandering. Bij positieve psychologie is er meer aandacht voor het scheppen van generaliseerbare kennis en het bouwen van taxonomieën. Een andere  parallelle benadering is die van Shaffer en Thomson. In 1992 schreven ze Succesful change programs begin with results met deze filosofie.

Rookmagiërs, sjamanen en zelfbedrog zijn de grootste valkuilen als je beweegt om te bewegen en niet weet welk resultaat je wilt bereiken. Begin daarom met het eindresultaat in gedachten en hou op met al die rituele dansen als total quality management, continuous improvement, etc. Verwar ook niet het doel met het middel. De lange termijn strategie moet worden verbonden met korte termijn resultaat gedreven verbeteringsprojecten. Management leert welke verandering werkt en welke niet. Klinkt allemaal heel verstandig. De vraag die je dan weer kunt stellen heeft volgens mij ook sterk te maken met de uitkomsten van het Nationaal Onderzoek Verandermanagement (2005-2008)  van Mastenbroek en de Caluwé. Waarom is het toch zo ingewikkeld om basale managementvraagstukken voor elkaar te krijgen? Shaffer en Thomson pleiten voor een resultaatgerichte veranderaanpak, omdat;

1. Organisaties beginnen alleen met management- en procesinnovatie wanneer nodig
2. Empirische tests tonen aan wat werkt en wat niet
3. Frequente successen scheppen niet energie voor verbeteringen
4. Management creëert een continue leerproces door geleerde lessen in praktijk toe te passen.

De zeven ingrediënten
In hoofdstuk 3 beschrijft Coert Visser de 7 ingrediënten van het recept voor oplossingsgericht werken. Dit is eigenlijk de basis van het hele boek. In een aantal hoofdstukken wordt het model uitgewerkt en geïllustreerd met voorbeelden van coachingsgesprekken en situaties.

1. Verhelderen van de veranderbehoefte
2. Definieren van de gewenste toestand
3. Vaststellen van het platform
4. Analyseren van eerder succes
5. één stapje vooruit zetten
6. Voortgang monitoren
7. Vaststellen van de verder veranderbehoefte

Ik zie zelf ook parallen met het boek Socratratisch Coachen van Hilde Veraart (2006), waarvan ik vermoed dat ze is geinspireerd door de eerste druk van dit boek. De zgn. wondervraag komt in beide methodes terug.

Het tweede deel van het boek beschrijft een aantal praktische team en organisatietoepassingen zoals de wondervraag, schaalwandelen, re-teaming en de doelenpiramide. Hier ga ik nu niet op in. Verder komen Insoo Kim Berg (grondlegger oplossingsgericht werken), Sue Young (engelse schoolbegeleidster die oplossingsgericht werken toepast bij het helpen tegen pestgedrag op school), Carol Dweck (Amerikaanse psychologie hoogleraar aan Stanford) en William Ury (directeur van the global negotiation project op de Harvard Law School) aan het woord. Ze laten hun licht schijnen over de oplossingsgerichte benadering vanuit hun eigen praktijk.

Epiloog
Praat er niet teveel over. De kans bestaat dat anderen uw enthousiasme niet delen. Geen woorden maar daden (het bekende Rotterdamse adagium). prikkel de nieuwsgierigheid, probeer uit wat werkt en laat de rest achter je. Doen wat werkt, gewoon doen.

De situatieschets: Ondernemer wordt ingehuurd voor hoger beroepsonderwijs

Enkele maanden geleden werd ik ingehuurd om een vak te geven op een Hogeschool. We hebben keurig afspraken gemaakt en dit vervat in een contract. Een maand geleden stuurde ik een 1e factuur en die blijkt niet te worden betaald. De reden: uw VAR verklaring is niet dekkend voor de werkzaamheden die u verricht. Het lijkt erop dat het beleid van het ministerie van OC&W en het ministerie van Financiën wringt. Nu verwonder ik me al jaren waar nu weer de paarse krokodil rondzwemt, maar dit was toch wel een nieuwe ervaring. Ik heb de volgende brief gestuurd naar het meldpunt Antwoord voor Bedrijven.

Het hogere beroepsonderwijs en ondernemerschap
Ondanks een dure campagne zijn vorig jaar 30(!) mensen uit het bedrijfsleven overgestapt naar het onderwijs. Dit indrukwekkende getal moet toch de beleidsmakers in Den Haag aan het denken zetten over de arbeidsmobiliteit van docenten. Zeker in het hogere beroepsonderwijs wordt er geschreeuwd om mensen uit de praktijk. Maar als die mensen zich dan vervolgens aanmelden, blijkt dat ze in de praktijk alleen maar als werknemer in loondienst aan de slag kunnen. Ja, zo wordt het vast wel wat met de verbinding onderwijs en bedrijfsleven. Het lijkt erop dat er frictie zit tussen beleid van het ministerie van OC&W en het ministerie van Financiën. Docenten zijn defacto loonslaven (is dat de uitleg van het beleid?)

De afdeling FEZ (financiële economische zaken)
Deze afdeling is brenger van de boodschap en voert slechts beleid uit wat ze met de Belastingdienst hebben afgesproken. De Belastingdienst op haar beurt beroept zich weer op een uitspraak van de Raad van State. Als de werkzaamheden een wezenlijk onderdeel van de bedrijfsvoering vormen, wordt er vanuit gegaan dat er sprake is van een gezagsverhouding. Degene die stelt dat daarvan geen sprake is, zal dit moeten aantonen aan de hand van de feiten en omstandigheden van de concrete situatie. Kortom, ondernemers kunnen niet lesgeven. Interessante uitwerking van kabinetsbeleid. Dit kneep zit hem hierin. Als ZZP’er mag ik wel ingehuurd worden als gastdocent of lesgeven bij het contractonderwijs. Als ik in het initiële onderwijs lesgeef als externe, dan dient dit expliciet vermeld te staan in mijn VAR verklaring. Dit lijkt me nogal een arbitrair onderscheid.

De Belastingdienst
De VAR verklaring is voornamelijk uitgevonden om het voor opdrachtgevers duidelijk te maken dat een externe leverancier daadwerkelijk een eigen onderneming heeft en dat de premies voor inkomsten en loonbelasting worden afgedragen. In mijn VAR wuo (winst uit onderneming) staat dat ik organisatie advies diensten lever. Het leek me breed genoeg geformuleerd om ook af en toe les te mogen geven. Dat is dus niet het geval. De Belastingsdienst heeft me vandaag geadviseerd om een extra VAR verklaring aan te vragen (wat ik inmiddels heb gedaan) voor mijn onderwijsactiviteiten. In plaats van het simpeler te maken, wordt er weer gestrooid met papier. En nu nog maar afwachten of de aanvraag wordt gehonoreerd. Als ze consequent zijn, dan wijzen ze het af. (zie uitspraak Raad van State).

Suggesties:

1. Geef hogescholen en universiteiten de ruimte om ZZP’ers in te huren voor (reguliere) onderwijsactiviteiten.
2. Stop met het triviale onderscheid van een gezagsverhouding. (zie eerdere opmerkingen)
3. Wil je ondernemers bij de onderwijspraktijk betrekken, maak dit dan ook mogelijk (pas de wet aan).

In afwachting van uw reactie.

PS. Ik ben vandaag maar akkoord gegaan met een aanpassing in het contract naar een tijdelijk dienstverband, anders heb ik volgend jaar nog steeds mijn geld niet…. Hoef ik hier tenminste geen BTW over af te dragen….

The professor then picked up a box of pebbles and poured them into the jar. He shook the jar lightly. The pebbles rolled into the open areas between the golf balls. He then asked the students again if the jar was full. They agreed that it was.

The professor next picked up a box of sand and poured it into the jar. Of course, the sand filled up everything else. He asked once more if the jar was full. The students responded with a unanimous “yes.”

The professor then produced two cups of coffee from under the table and poured the entire contents into the jar effectively filling the empty space between the sand. The students laughed.

” Now,” said the professor as the laughter subsided, “I want you to recognize that this jar represents your life.

The golf balls are the important things–God, your family, your children, your health, your friends and your favorite passions–and if everything else was lost and only they remained, your life would still be full. The pebbles are the other things that matter like your job, your house and your car. The sand is everything else–the small stuff.”

” If you put the sand into the jar first,” he continued, “there is no room for the pebbles or the golf balls. The same goes for life. If you spend all your time and energy on the small stuff you will never have room for the things that are important to you.

” Pay attention to the things that are critical to your happiness. Play with your children. Take time to get medical checkups. Take your spouse out to dinner. Read. There will always be time to clean the house and fix the disposal. Take care of the golf balls first–the things that really matter. Set your priorities. The rest is just sand.”

One of the students raised her hand and inquired what the coffee represented. The professor smiled. “I’m glad you asked. It just goes to show you that no matter how full your life may seem, there’s always room for a
couple of cups of coffee with a friend.”

Het kon natuurlijk dan ook niet uitblijven dat de OOa zou reageren. Of Zijderveld de OOa bewust niet heeft genoemd in zijn column blijft onduidelijk. Er zijn in Nederland ongeveer 30.000 mensen actief in de organisatieadviesbranche. Van die groep zijn er 1.700 aangesloten bij de OOa (afgerond 6 procent van de hele beroepsgroep). Het is dan ook niet verwonderlijk dat er waarschijnlijk meer kwakzalvers tussen zitten, dan nuchtere, academisch geschoolde organisatie adviseurs (de zogenaamde Certicified Management Consultants). Maar ja, als de markt dit onderscheid niet kan maken, dan blijft het behelpen. De gerespecteerde OOa is niet zichtbaar genoeg in de markt en klanten zijn niet altijd blij met de adviezen van de OOa gecertificeerde consultants. Niet dat ze slecht werk leveren, maar ze hebben nu eenmaal geen toverformules in hun binnenzak zitten, waarmee problemen makkelijk op te lossen zijn. De realiteit is nu eenmaal hard. Om het nog erger te maken, een enquete van augustus 2008 in de McKinsey Quarterly wijst uit dat tweederde van de organisatie veranderingen mislukt! Geen wonder dat managers hun heil ergens anders zoeken. De goed gevoel coaches spelen handig in op dit gevoel van ontevredenheid en kunnen hun diensten makkelijk kwijt.  

De Ooa heeft een schone taak om te werken aan zichtbaarheid van het merk OOa in de markt. De kwaliteit van CMC consultants moet veel beter verkocht worden. De CMC consultants zijn het aan hun stand verplicht om het kwaliteitsverschil veel beter verkopen aan hun klanten en klantenorganisaties zouden er verstandig aan doen om te kiezen voor kwalitatief bedrijfskundig organisatieadvies , in plaats van een goed gevoel.