De opdracht van Gerrit Zalm:

1. Integreer Fortis Nederland en ABN AMRO tot een geheel
2. Saneer achtduizend banen
3. Bouw een internationaal netwerk op om klanten te vinden en binden
4. Trek nieuw kapitaal aan
5. Verkoop de nieuwe bankencombinatie met winst

Een paar grote operaties uit de Nederlandse management geschiedenis die me zo te binnen schieten;

1. Operatie Centurion bij Philips onder leiding van Jan Timmer.(kostensanering en cultuurclash)
2. De reorganisatie bij KPN onder leiding van Ad Scheepbouwer (kostensanering en mega reorganisatie)
3. Boekhoudschandaal bij Ahold onder leiding van Andes Moberg (kostensanering en mega reorganisatie)

Kenmerkend bij de laatste twee operaties was de discussie in de media over de bonussen van de topmannen. Scheepbouwer kreeg de bijnaam Dagobert Scheepbouwer en ‘een Moberg’ werd een nieuwe rekeneenheid. Gelukkig hebben we al de Zalmnorm en de Zalmsnip. Wie weet wordt er weer wat nieuws bedacht als Zalm een bonus krijgt.

Op 5 maart 2008 schreef ik een column op Innovatief Organiseren over de nieuwe bestuursvoorzitter van ABN AMRO Bank. In de Intermediair stond een verhaal over ‘de Schotse sloper’. Het is een van de vele bijnamen van Mark Andrew Fisher (de CEO van ABN AMRO Bank) die grote complexe klussen voor Sir Fred Goodwin van de Royal Bank of Schotland uitvoert. Hij gaat het gewaagste project in bancaire geschiedenis leiden, waarbij 19 duizend banen worden geschrapt en € 2,8 miljard wordt bespaard (volgens de Intermediair van 22 februari 2008). De multidimensionale organisatie (naar het nieuwste boek van Prof. dr. Hans Strikwerda) wordt dus gesloopt. Daarbij wil hij ook niet als boegbeeld naar buiten treden. “Als je wordt overgenomen en opgesplitst is dit niet meer aan de orde...” De inkt van het boek van Strikwerda is nog niet droog. Hoe moeten we dit met elkaar rijmen? Ik vroeg me af of Fisher hier een historische fout beging.

En toen kwam de kredietcrisis. De een naar de andere bank dreigde om te vallen en werd gered door vice premier Bos. Hij werd ineens de redder van de natie, want hij kwam op voor de belangen van de spaarders. Met de overnames en reorganisaties van ABN AMRO ben ik het spoor een beetje bijster. Dat er mensen nog willen werken bij een bank die zijn personeel als speelbal gebruikt is op zijn minst opmerkelijk te noemen. De ABN AMRO bank zou eerst worden opgeknipt en in drie onderdelen worden verkocht. Fortis Nederland en AMN AMRO is voor een appel en een ei uit de failliete boedel teruggekocht van de Belgen door de Nederlandse Staat en nu mag Gerrit Zalm alles opvegen en er een internationale speler van maken. Dit zal wel het uiterste van vergen van zijn leiderschapskwaliteiten op het gebied van ambidexteriteit. Aan de ene kant kostenbesparingen en saneren en aan de andere kant nieuwe business opbouwen, kapitaal aantrekken, klanten terugwinnen en niet onbelangrijk, het vertrouwen van de medewerkers. Gelukkig heeft Zalm op dit onderdeel wel een enorme staat van dienst. Nergens waren ambtenaren zo loyaal als op het Ministerie van Financiën.

De opdracht van Zalm is pittig, maar ik twijfel of het de moeilijkste managementklus ooit in Nederland is geweest. De opgave van Fisher en de eerder genoemde grote operaties komen mij zeker niet eenvoudiger over dan die van Zalm. Het zet in elk geval wel de opmerking van Arnoud Boot in perspectief. Daarbij is Zalm in de eerste plaats gekozen omdat hij een politicus is en in de tweede plaats een rekenmeester. Bos gaat er vanuit dat Zalm zijn eigen netwerk weet te mobiliseren om het internationale netwerk op poten te zetten. Over het geld en de medewerkers maakt niemand zich zorgen. Toch neemt Bos hiermee een politieke hypotheek op de toekomst. Als Zalm succesvol is, dan straalt dit af op Bos en als hij faalt, dan heeft Bos zijn best gedaan, maar verliest zijn leiderschap wel snel zijn glans.

J’accuse! Waarom zijn de lokale overheden in het buitenland aan het bankieren? Is dit wel verantwoord of zitten er een paar onzichtbare ambtenaren te speculeren met de belastingcenten van de burgers? Daarbij lijkt het anders wel op, want er worden miljoenen geparkeerd bij banken met zeer hoge rentevergoedingen (zoals Icesave). Het lijkt wel een flashback van de Ceteco affaire, want toen gebeurde dit ook. Het lijkt zo’n logische redenering, maar het is onjuist.

De Ceteco affaire uit 1999 kostte destijds de baan van Joan Leemhuis-Stout, commissaris van de Koninging in Zuid Holland. De provincie Zuid Holland  bankierde in het geheim voor ongeveer 2 miljard gulden (ruim 900 miljoen euro) met als doel het maken van winst. Een van de conclusies van het op 1 oktober 1999 gepubliceerde onderzoeksrapport was dat er ontoelaatbare risico’s zijn genomen, hetgeen gelegen zou hebben aan de eigengereidheid van de kasgeld-beheerder Karel Baarspul maar ook aan de tekortschietende controlemechanismen. Baarspul werd op 10 september 1999 geschorst door Gedeputeerde Staten en later strafrechtelijk vervolgd (bron: wikipedia.nl).

In het geval van Icesave zit het anders. De provincies, gemeentes en waterschappen hebben juist aan risico spreiding gedaan. Sommigen overheden bankieren wel bij 15 banken en dus ook in het buitenland. In het geval van Icesave is er vooraf overleg geweest met DNB en het ministerie van Financiën. Alles was OK. Het falend toezicht is de oorzaak van het feit dat er veel geld in rook op is gegaan, niet het veronderstelde speculatiegedrag bij de overheden. Een rechtszaak tegen de IJslandse toezichthouder door De Nederlandse Bank zit er aan te komen. Alles onder Rijkstoezicht willen plaatsen en daardoor een grotere overheid te creëeren is dus een partijpolitieke opmerking. Het is begrijpelijk dat de provincies dit niet pikken.

Waarom worden rijke spaarders, die onverantwoorde risico nemen door in IJsland te bankieren gered door de Nederlandse Staat? Voor klein consumentenleed springt het Ministerie van Financiën of De Nederlandse Bank nooit in de bres. Blokker schrijft dat hij altijd met genoegen naar het leed van de schrapers, graaiers en krentenwegers mag kijken. Oh, is het gratis, doe er dan maar twee. U kent ze wel. Van die types die altijd voor een dubbeltje op de eerste rang willen zitten. De ernstige gevallen mogen hun leed komen etaleren in Tros Radar of Kassa. Ik ben het stiekem wel met Blokker eens. Laat de malafide banken maar gewoon failliet gaan. Maar ja, het is zo zielig voor de arme spaarders dat ze nu hun inleg kwijt zijn. Die hoorde je ook niet toen ze veel te hoge rentes opstreken. Wel de lusten, niet de lasten. Beetje kinderachtig.

De zaterdag Volkskrant stond ook bol van de verrassingen. Het meest schokkende nieuws was het verhaal van David Olsson, de president van de centrale bank in IJsland. De kop boven het artikel, president van centrale bank pleegde monetaire zelfmoord. Het is een klassieker.  Olsson heeft de meest elementaire functie van een centrale bankier verzaakt, namelijk toezicht houden. Hij had vorig jaar al kunnen weten dat de IJslanders nooit de garantieregelingen konden betalen van al die Engelse en Nederlandse internetspaarders. Uit te rekenen op de achterkant van een bierviltje.  Ongelovelijk. De ellende is IJsland is trouwen nog maar het begin. Er vallen nog veel meer lijken uit de kast, want het toezicht is categorisch slecht geregeld.

Verder werd deze ook duidelijk dat de gemeenten Goes en Amstelveen grote bedragen in IJsland sparen. En voor gemeenten gelden geen garantieregelingen. Waarschijnlijk raken ze miljoenen kwijt. Als je in Goes of Amstelveen woont zou ik liever vandaag dan morgen verhuizen, want er komt een enorme OZB verhoging aan.

De les van Jan Blokker is duidelijk. We moeten weer kritischer en alerter worden. Milton Friedman zei het al, there is no such thing as a free lunch.

Na een geruststellend bakje koffie ga je op zoek naar een telefoonnummer van je bank. Je kijkt op de site en na enig speurwerk vind je een telefoonnummer. Waarom is mijn bankpas ingeslikt? Het is vrijdagmiddag, dus je zou denken dat de rest van Nederland onderweg is naar huis. Dit blijkt niet het geval te zijn. Na een klein uurtje in de wacht te hebben gehangen (en de verschrikkelijke wachtmuziekjes te hebben doorstaan) krijg ik iemand aan de lijn.

Waarmee kan ik u van dienst zijn? vraagt een vriendelijke callcentre medewerkster. Mijn bankpas is ingeslikt en ik maak me zorgen. Kunt u mij vertellen wat er aan de hand is? Meneer, dat kan om de gekste redenen gebeuren. Soms hebben die automaten gewoon kuren….. Maar ik zal even voor u kiijken. Ik zie het al, uw bankpasje is ingeslikt wegens ’skimming activiteiten’ in uw buurt… Aha, wat betekent dat in normaal Nederlands? In uw buurt worden bankpassen gekopieerd en als preventieve maatregel zijn alle pasjes in de buurt ingetrokken. Er is voor u al een nieuwe pas aangevraagd en u krijgt een nieuwe pincode. Is er iets van mijn rekening gehaald? Eh, nee er zijn geen grote ronde bedragen afgeboekt, dus er is waarschijnlijk niets aan de hand. Een prettig weekend.

Ten eerste natuurlijk een prettige gedachte dat de banken meteen ingrijpen als er frauduleuze praktijken worden geconstateerd, maar de communicatie naar de klanten verdient wel iets meer aandacht. Een berichtje op het scherm Uit veiligheidsoverwegingenis uw pas ingeslikt en daarna een briefje met de tekst Neem contact op met uw bank, maakt mij nogal zenuwachtig. Als klant krijg je cryptische informatie, geen telefoonnummer, geen geld en de bank is maandagmiddag pas weer geopend. Je kunt geen kant op.

Misschien is het een idee om bij de pinautomaat een telefoon te installeren, die je verbindt met de helpdesk van de bank. Als klant kun je dan direct tekst en uitleg krijgen en eventueel kan er alsnog een klein bedrag voor nood worden uitgegeven door de pinautomaat. Een soort ANWB praatpaal, maar dan voor pech op de digitale snelweg.