Richard: Hartelijk dank voor uw tijd en dit interview

Dit interview is in 29 april 2007 gepubliceerd op InnovatiefOrganiseren.nl

Minister Bos heeft afgelopen weekend goede zaken gedaan in Belgïe door voor een appel en een ei Fortis Bank Nederland en ABN AMRO terug te te kopen. Nu dit achter de rug is kunnen we ons richten op de volgende ramp die zich al tijden voltrekt in het hogere onderwijs. De kenniscrisis. Studeren is tegenwoordig een parttime activiteit en de titel van student is ook aan hyperinflatie onderhevig (studenten vindt je tegenwoordig al op de lagere school….). Leuk bedacht allemaal van de beleidsmakers om de kenniseconomie te willen ‘pimpen’ door tempo beurzen in te voeren en hogescholen te prikkelen om de slagingspercentages kunstmatig te verhogen. De gevolgen laten zich raden. Een gestage stroom van studenten op de arbeidsmarkt met diploma’s die niet hun werkelijke niveau aangeven. Kwaliteit lijkt van ondergeschikt belang. In de statistieken doen we het als Nederland Kennisland natuurlijk aardig. Maar, studenten zijn geen klanten en een onderwijsinstelling is niet een bedrijf. In de tijd van personeelschaarste is het toch van belang dat we de kenniswerkers de beste opleidingen geven? Minister Plasterk, wanneer houdt het zelfbedrog eens op en wordt de kenniscrisis een halt toegeroepen?

Wat is er aan de hand in het hoger onderwijs?
Omdat de studiebeurs tegenwoordig verwaarloosbaar is (€ 255,64 per maand in het hoger beroeps onderwijs), werken de meeste studenten om te voorzien in hun levensonderhoud. Naast huur, gas, licht en water wordt er ook veel geld verdiend en uitgegeven aan de hoge levensstandaard. Dure mobiele telefoontjes met de nieuwste ringtones, merkkleding en natuurlijk uitgaan. Niets mis mee, ze hebben er toch voor gewerkt? Ja, maar ze hadden ook die tijd kunnen besteden aan hun studie en het verwerven van kennis.

Vroeger was alles beter…Dat gevoel bekroop met toen ik een maand geleden werd gevraagd om college te geven in het hoger onderwijs. Ik wist niet wat ik las toen ik het programma kreeg. In het hoger beroeps- onderwijs is het tegenwoordig normaal om aanwezigheidsplicht te turven, huiswerk te controleren, bonustoetsen af te nemen (om het slagingspercentage voor het tentamen te verhogen) en heb je tegenwoordig examencommissies die als intern advocaat optreden voor studenten die herkansingen willen afdwingen. Om nog maar te zwijgen over het niveau, de houding en de algemene ontwikkeling van de gemiddelde student. Wat betekent studeren tegenwoordig nog? Het lijkt wel de middelbare school!

Precies 17 jaar geleden begon ik zelf als student. Dat was nog in de tijd dat je twee studies kon volgen, als je een beetje je best deed. Tegenwoordig is dit ondenkbaar. Studeren is een parttime activiteit geworden. Geld verdienen, dat telt. Logisch gevolg van deze ontwikkeling is natuurlijk diploma inflatie. Er worden studenten afgeleverd die op de arbeidsmarkt nog eens moeten worden bijgeschoold, voordat ze eigenlijk productief worden. Wanneer wordt hier eens paal en perk aan gesteld? Nederland kennisland is natuurlijk een aanfluiting op deze manier.

Of zoals Anton Loonen, buitengewoon hoogleraar aan de RUG, het in de Volkskrant verwoordde: Wee ons, die op onze oude dag van de stuurmanskunsten van dit soort intelligentsia afhankelijk gaan worden. Wij kunnen nu al zien aan de prestaties van het bestuurder- en ambtenarencorps in Den Haag hoe rooskleurig een dergelijk vooruitzicht is.

Hoe kan de kennisrecessie een halt toe worden geroepen?

1. Wees verschillig
Terug naar selectie aan de poort. Maak hoger onderwijs exclusief door weer eisen te gaan stellen. Onderwijs moet zich niet laten leiden door het marktmechanisme. Zorg ervoor dat het hoger onderwijs niet alleen maar jaagt om potentiele studenten, maar laat ze zich primair richten op kwalititatief goed onderwijs. Hierdoor wordt het behalen van een diploma weer een prestatie die iets zegt over je doorzettingsvermogen en je kennis en vaardigheden. Dit levert direct ook enorm veel ruimte op in de begroting, zodat de minister van onderwijs meer geld over houdt om extra salaris te betalen en meer mensen uit het bedrijfsleven in te huren om de brug te slaan naar de praktijk. Hierdoor zal de overstapsaldo dit jaar van 30 (!) mensen uit het bedrijfsleven naar het onderwijs spectaculair verbeteren.

2. Sta het bedrijfsleven toe om te sponsoren
Het bedrijfsleven wil heel graag de schaarse, hoogopgeleide studenten sponsoren. De komende 30 jaar is er schaarste en kan het bedrijfsleven concurreren om de beste studenten. Studenten kunnen zich weer richten op hun studie en investeren in kennisverwerving. Ze hoeven niet meer te worden afgeleid door hun bijbaantjes.

3. Investeer ook in kennis
Probleemgestuurd leren, competentiegericht leren, werken in teams. Prachtige onderwijsnoviteiten, maar ook een prima manier om je ter verschuilen achter kennisgebrek. Laat studenten ook hard werken voor moeilijke vakken, waar ze individueel op worden getoetst. Het begint met taal en reken-vaardigheden op de lagere school.