Creatieve destructie
De term creatieve destructie is niet uitgevonden door Joseph Schumpeter, maar hij heeft de term wel populair gemaakt. Hij gebruikt de term creatieve destructie om de transformatie proces als gevolg van radicale innovatie te beschrijven. In Schumpeter’s visie op het kapitalisme is de toetreding van innovatie ondernemers de drijvende kracht achter langdurige economische groei. Ook al betekent dit de vernietiging van bestaande industriën. (bron: en.wikipedia.org)

The future of transportation volgens GM
Op 9 december 2008 werd deze video gepost op het YouTube kanaal van GM. Ik denk dat ze te laat zijn. Mooie marketing campagnes gaat ze niet helpen. Aan het muziekje te horen zitten ze al in een depressie.

The future of transportation volgens Tata

Het wordt de komende paar maanden erg interessant hoe deze casus zich gaat ontwikkelen. George Bush kan in zijn nadagen de oude auto industrie ten grave dragen en Obama kan aan het begin staan van een nieuwe industriële revolutie. Hopelijk zijn ze op tijd.

Wordt vervolgd.

De Britse sciencefiction schrijver Terry Pratchett maakt ook al jaren grappen over onwaarschijnlijkheid.
Uit zijn boek Equal Rites (deel 3 in de discworld serie) komt de volgende dialoog:

“And where is this staff now?”
“She said she threw it in the river…”
Cutangle shook his head.
“The river’s flooding,” he said.
“It’s a million-to-one chance.”
Granny smiled grimly.
It was the sort of smile that wolves ran away from.
Granny gripped her brookstick purposefully.
Million-to-one chances,” she said, “crop up nine times out of ten.”

Dit is precies het punt wat Taleb maakt in zijn boek. De kans dat je een zwarte zwaan ziet is een kans van 1 op de miljoen (hoogst onwaarschijnlijk), maar negen van de tien keer gebeurd het toch. Toen de Nederlandse ontdekkingsreiziger Willem de Vlamingh in 1697 in Australië arriveerde, ontdekte hij als eerste een groep zwarte zwanen. Weg theorie. Het illustreert hoe fragiel en gebrekkig onze kennis van de wereld eigenlijk is. Een zwarte zwaan haalt eeuwen van ‘kennis’ in 1 keer onderuit.

De kenmerken van een ‘Black Swan’ zijn als volgt samen te vatten:

• Het is een extreem. Er zijn geen aanwijzingen van zijn bestaan in het verleden. Het is onvoorspelbaar.
• Het heeft enorme impact.
• Hoewel onvoorspelbaar, achteraf gaan we rationaliseren en maken het verklaarbaar en voorspelbaar.

Een paar voorbeelden van ‘Black Swans’ die in het boek worden genoemd;

• De 1e wereld oorlog (WO I)
• De uitvinding van de Personal Computer
• De opkomst van het Internet
• De aanslagen van 11 september 2001 op de Twin Towers
• Het succes van Harry Potter

De gelimiteerde intelligentie van een mens zorgt ervoor dat niet alle (mogelijke) gevolgen van een handelswijze voorzien kunnen worden, of dat niet alle potentiële alternatieven om te handelen betrokken worden in de beoordeling. Daarnaast kunnen ook factoren van buitenaf de rationaliteit van besluiten nadelig beïnvloeden. De uitkomst van het besluitvormingsproces is daarom niet de meest rationele keuze, maar een beperkt rationele keuze. Herbert Simon ontving voor (elementen uit) de deze theorie in 1978 de prijs van de Zweedse Rijksbank voor economie, ook wel de Nobelprijs voor de Economie genoemd. We kunnen heel slecht omgaan met onvoorspelbaarheid en het onwaarschijnlijke. We hebben de behoefte om alles in regels en procedures te gieten, maar sluiten onze ogen voor de wereld om ons heen. Risico’s zijn beheersbaar, denken we. Maar, ervaringen uit het verleden bieden geen garanties in de toekomst. Dit is het probleem van de bounded rationality. De kredietcrises is weer een nieuwe zwarte zwaan aan het firmament. Het rijzen van de ster van Taleb ligt voor de hand. Iedereen kijkt nu naar hem om verklaringen en oplossingen te geven.

Wordt vervolgd.

J’accuse! Waarom zijn de lokale overheden in het buitenland aan het bankieren? Is dit wel verantwoord of zitten er een paar onzichtbare ambtenaren te speculeren met de belastingcenten van de burgers? Daarbij lijkt het anders wel op, want er worden miljoenen geparkeerd bij banken met zeer hoge rentevergoedingen (zoals Icesave). Het lijkt wel een flashback van de Ceteco affaire, want toen gebeurde dit ook. Het lijkt zo’n logische redenering, maar het is onjuist.

De Ceteco affaire uit 1999 kostte destijds de baan van Joan Leemhuis-Stout, commissaris van de Koninging in Zuid Holland. De provincie Zuid Holland  bankierde in het geheim voor ongeveer 2 miljard gulden (ruim 900 miljoen euro) met als doel het maken van winst. Een van de conclusies van het op 1 oktober 1999 gepubliceerde onderzoeksrapport was dat er ontoelaatbare risico’s zijn genomen, hetgeen gelegen zou hebben aan de eigengereidheid van de kasgeld-beheerder Karel Baarspul maar ook aan de tekortschietende controlemechanismen. Baarspul werd op 10 september 1999 geschorst door Gedeputeerde Staten en later strafrechtelijk vervolgd (bron: wikipedia.nl).

In het geval van Icesave zit het anders. De provincies, gemeentes en waterschappen hebben juist aan risico spreiding gedaan. Sommigen overheden bankieren wel bij 15 banken en dus ook in het buitenland. In het geval van Icesave is er vooraf overleg geweest met DNB en het ministerie van Financiën. Alles was OK. Het falend toezicht is de oorzaak van het feit dat er veel geld in rook op is gegaan, niet het veronderstelde speculatiegedrag bij de overheden. Een rechtszaak tegen de IJslandse toezichthouder door De Nederlandse Bank zit er aan te komen. Alles onder Rijkstoezicht willen plaatsen en daardoor een grotere overheid te creëeren is dus een partijpolitieke opmerking. Het is begrijpelijk dat de provincies dit niet pikken.

Waarom worden rijke spaarders, die onverantwoorde risico nemen door in IJsland te bankieren gered door de Nederlandse Staat? Voor klein consumentenleed springt het Ministerie van Financiën of De Nederlandse Bank nooit in de bres. Blokker schrijft dat hij altijd met genoegen naar het leed van de schrapers, graaiers en krentenwegers mag kijken. Oh, is het gratis, doe er dan maar twee. U kent ze wel. Van die types die altijd voor een dubbeltje op de eerste rang willen zitten. De ernstige gevallen mogen hun leed komen etaleren in Tros Radar of Kassa. Ik ben het stiekem wel met Blokker eens. Laat de malafide banken maar gewoon failliet gaan. Maar ja, het is zo zielig voor de arme spaarders dat ze nu hun inleg kwijt zijn. Die hoorde je ook niet toen ze veel te hoge rentes opstreken. Wel de lusten, niet de lasten. Beetje kinderachtig.

De zaterdag Volkskrant stond ook bol van de verrassingen. Het meest schokkende nieuws was het verhaal van David Olsson, de president van de centrale bank in IJsland. De kop boven het artikel, president van centrale bank pleegde monetaire zelfmoord. Het is een klassieker.  Olsson heeft de meest elementaire functie van een centrale bankier verzaakt, namelijk toezicht houden. Hij had vorig jaar al kunnen weten dat de IJslanders nooit de garantieregelingen konden betalen van al die Engelse en Nederlandse internetspaarders. Uit te rekenen op de achterkant van een bierviltje.  Ongelovelijk. De ellende is IJsland is trouwen nog maar het begin. Er vallen nog veel meer lijken uit de kast, want het toezicht is categorisch slecht geregeld.

Verder werd deze ook duidelijk dat de gemeenten Goes en Amstelveen grote bedragen in IJsland sparen. En voor gemeenten gelden geen garantieregelingen. Waarschijnlijk raken ze miljoenen kwijt. Als je in Goes of Amstelveen woont zou ik liever vandaag dan morgen verhuizen, want er komt een enorme OZB verhoging aan.

De les van Jan Blokker is duidelijk. We moeten weer kritischer en alerter worden. Milton Friedman zei het al, there is no such thing as a free lunch.

Vandaag schrijft Robert J. Shiller, hoogleraar economie aan de Yale universiteit een artikel in het Financieele dagblad over de morele dilemma’s bij de redding van de hypotheekbanken. De afgelopen jaren zijn er door speculatie aardig wat zeepbellen onstaan in de financiele markten die kort daarna weer keihard zijn doorgeprikt. Het gevolg is een aantal grote inkomensherverdelingen (volgens het adagium win some, lose some). De eerste les van de algemene economie gaat over ruilhandel en vertrouwen (of fiducie). Op de middelbare school wordt dit al uitgelegd aan de hand van de gouden standaard. De reden waarom we deze muntjes en papiertjes allemaal van elkaar accepteren is vertrouwen (in fiduciair geld). Amerika is het land bij uitstek waar het geheel van vraag en aanbod de prijs bepaald. Het land is groot geworden door het kapitalistische stelsel, waar bij vraag en aanbod de prijs van bijna alles bepalen. De kredietcrises is begonnen toen de banken elkaar niet meer krediet wilde verstrekken (institutioneel wantrouwen). Hierdoor kon een de grote zakenbank Bear Stearns binnen een week omvallen door liquiditeitsproblemen. In de persverklaring schrijft Paulson dat de tijdelijke overname van het aandelenkapitaal van Freddie Mac en Fannie Mae vooral gaat om twee zaken;

1. Het terugkeren van vertrouwen in de financiele sector
2. Stabiliteit op de financiele markten.

De Amerikaanse overheid neem de volgende maatregelen;

1. Borgen van de liquiditeit van de kredietverstrekkers (dekking van de verplichtingen op korte termijn).
2. Hogere kredietlimiet door de tijdelijke overname van aandelen van de kredietverstrekkers.
3. Strengere wet- en regelgeving voor kredietverstrekkers, met name voorwaarden en toezicht.

Het kapitalistiche Amerika schuift enorm op naar rechts op de as tussen markt en plan economie. Ze komen hiermee een stuk dichter in de buurt van Nederland, wat als een georiënteerde (of gemengde) markteconomie wordt getypeerd.

Maar waar zit dan het morele dilemma?
Wie zich brand moet op de blaren zitten. Maar de kredietcrises is een gevolg van marktfalen. Ingrijpen bij marktfalen is een politieke beslissing. Het morele dilemma is dat de belastingbetaler nu borg staat voor alle schulden aan de crediteuren van Freddie Mac en Fanny Mae. Als we nog even terug denken aan Jane Jacobs over de morele syndromen van handelaren en wachters zien we dat de wachters nu handel gaan drijven. De staat wordt nota bene grootaandeelhouder van de twee mega kredietverstrekkers. Een monsterlijke combinatie is weer onstaan. Deze situatie mag dus ook niet lang blijven bestaan. Een overheid wordt hierdoor kwetsbaar. Als de rust weer is hersteld en er weer flink kan worden gespeculeerd, dan hersteld de economie vanzelf weer. Professor Shilling betoogd dat de kosten voor de belastingbetaler van niet ingrijpen groter zijn dan de kosten van deze operatie (ongeveer $ 10 miljard volgens staatsscretaris Paulson). Zoals Shilling als schrijft bestaat er helaas bestaat nog geen toereikende wetenschap van het vertrouwen, maar we moeten van hem maar aannemen dat dit de beste oplossing is.