Outliers is erg georiënteerd op de Amerikaanse situatie. Het boek zou aan kracht winnen als er meer internationale voorbeelden waren gebruikt. Maar misschien is het boek ook wel een manier van therapie geweest voor Gladwell om inzicht te krijgen in zijn eigen Outlier status. Ik vond het leuk om te lezen, maar om nu te zeggen dat er grote inzichten te vinden zijn in zijn verhaal, nee. Je denkt wellicht nog eens na over je kennis van teams, samenwerking en cultuur. Maar concrete handvatten worden niet aangereikt. Sceptisch gesproken is het veel gezond verstand, verpakt in aantrekkelijke anekdotes die goed aansluiten bij overtuigingen die de lezer toch al heeft. Maar misschien is dit wel een van de sleutels van zijn succes.

In zijn derde boek Outliers neemt Malcolm Gladwell ons mee in de wereld van de succesverhalen. Zo leren we waarom Bill Gates, Steve Jobs, Robert Oppenheimer, Bill Joy zo succesvol zijn geworden en waarom het genie Chris Langan (met een IQ boven de 190) en andere genieën niet succesvol zijn geworden en nog steeds een marginaal bestaan leiden. In een notendop is het een verhaal over opvoeding versus aanleg (nurture versus nature) in combinatie met de juiste persoon op de juiste plek met de juiste voorbereiding.


Het boek bestaat uit 2 delen. Deel 1 heet Opportunity en deel 2 heeft Legacy. De ondertitel van deel 1 had ook kunnen zijn Chance favors the prepared mind (citaat van Louis Pasteur). De lezer leert over het verschijnsel wat we kennen als de 10.000 uren regel. Ongeacht het vakgebied moet je zolang trainen om meester te worden, mits je voldoende talent hebt. Deel 2 gaat over de hardnekkigheid van cultuur. Waarom zijn Amerikanen uit het zuiden zoveel agressiever als hun landgenoten uit het noorden? De verklaring heeft alles te maken met achtergrond, oud gedrag en cultuur. In dit geval geïmporteerde bloedwraak uit Groot Brittannië, waar de immgranten vandaan kwamen. Een verklaring die geheel in lijn is met de huidige trend van evolutionaire economie, zoals beschreven in het boek Mind of the Market van Michael Shermer. Vrij vertaald kan een Outlier worden gezien als een sterk afwijkende waarde. Dat is de betekenis die wordt gebruikt binnen de statistiek. Maar Gladwell hanteert een iets soepelere definitie en ziet het vooral als een zeer uitzonderlijk persoon. Mensen lezen graag succesverhalen, daarom zijn de zelfhulpboekjes over succes ook zo mateloos populair. Maar het is een verkeerde aanname dat je alleen je succes kunt creëren, als keihard je je best doen. Er is (veel) meer voor nodig. Dat is les 1 van Gladwell.

Het verhaal begint over met het Roseto mysterie. Het plaatsje Roseto Valfortore ligt zo’n 150 km zuidoost van Rome. In einde van de 19e eeuw emigreerde een kleine groep Italianen naar Amerika. Ze arriveerden in New York, maar kwamen uiteindelijk allemaal in Pennsylvania terecht, waar ze het dorp New Italy stichten. Deze naam werd later veranderd in Roseta. Het was decennialang een gesloten gemeenschap, die alle tradities en gebruiken van het moederland Italië vasthield. In 1950 kwam Stewart Wolf toevallig langs Roseta om voor de medische vereniging een toespraak te houden. Een van de artsen met wie hij nog een biertje stond te drinken, vertelde dat bijna niemand in Roseta onder de 65 jaar een hartziekte had. Dit was voor Wolf natuurlijk een schokkende mededeling en direct aanleiding voor een zeer uitgebreid onderzoek. Na heel veel onderzoek kwam men er achter, dat gezondheid niet alleen op het persoonlijke niveau moet worden bekeken, maar ook in de context van de cultuur en achtergrond van de patiënten.

De medische wetenschap bekeek deze bevindingen op sceptische wijze, maar raakte toch overtuigd van de juistheid van de analyse. Gladwell gebruikt deze analogie om uit te leggen dat zijn verhaal op dezelfde wijze als Wolf, begrip van het verschijnsel succes wil overbrengen. Hij neemt de lezer mee met verhalen over de Beatles, de internet miljardairs uit Silcon Valley (Gates, Jobs, Joy), een opmerkelijk statistisch verschijnsel in de Canadese ijshockey league, de 10.000 uren regel, de misvattingen over genieën en de oorsprong van gedrag en cultuur. Al deze verhalen gaan over uitzonderlijke mensen, die uitzonderlijke prestaties hebben geleverd. Maar vooral dat ze de kans hebben gekregen om hun talenten te verzilveren door op het juiste moment, met de juiste voorbereidingen en talenten te kunnen uitblinken… Dat is les 2.

Op blz. 14 en 15 kondigt hij drie vragen aan die hij met het boek wil beantwoorden;

• vraag 1. De lezer ervan te overtuigen van het simpele feit dat beslissingen die binnen een paar seconden worden genomen, net zo waardevol zijn als voorzichtige en weloverwogen beslissingen.
• vraag 2. Wanneer we op onze instincten kunnen vertrouwen en wanneer we onze instincten moeten wantrouwen?
• vraag 3. Hoe de lezer ervan te overtuigen dat eerste indrukken kunnen worden ontwikkeld en beheerst.

Hij begint met de aankoop door het Getty Museum van een standbeeld (een Kouros). Het was volgens de Getty experts een zeldzame vondst. Totdat er een kunsthandelaar toevallig langskomt en binnen een oogopslag ziet dat het een vervalsing is. Hij wordt er letterlijk onpasselijk van.  Als lezer ben je meteen geboeid. Wauw, hoe kan dat? Wat kan die kunsthandelaar, wat een team van experts in maanden niet kan vaststellen? Zo ook een experiment met gokkers. Ze krijgen 2 pakken rode kaarten en 2 pakken blauwe kaarten. Ze weten onbewust na 8 kaarten te hebben gespeeld al dat er iets aan de hand is en passen hun gok strategiën aan. terwijl ze het bewust pas na 40 kaarten weten. En natuurlijk het verhaal van de codering van een gesprek tussen getrouwde stellen. Aan de hand van 15 minuten video opname over een willekeurig onderwerp, kan de onderzoeker met 95% betrouwbaarheid voorspellen of de stellen over 5 jaar nog steeds getrouwd zijn. Een ander experiment leert de lezer, dat we binnen 2 seconden vaststellen of iemand een goede docent is (zelfs zonder geluid). Ons brein is blijkbaar ingericht om subtiele hints en aanwijzingen op te pakken, die de zelfde resultaten opleveren als grondig bestudeerde experimenten. Ja, was het maar zo simpel.

Wat te denken van het tragische voorbeeld van een man die door drie agenten wordt neergeschoten, omdat ze dachten dat hij een wapen trok (in werkelijkheid zijn portemonnee). De beslissing om te schieten werd genomen ‘in the blink of an eye’. Dit probleem kom je ook tegen in het boek van Michael Shermer in Mind of the Market, waarin hij evolutionaire economie behandeld. Ons brein is ontwikkeld in een omgeving om grassprietjes van bergen te onderscheiden, niet om moleculen van sterrenstelsels te onderscheiden. En daar komt het probleem van de bounded rationality om de hoek kijken. Risico’s en waarschijnlijkheden inschatten is niet ons sterkste punt.

Mijn conclusie, Gladwell is een smooth talker. Hij belooft veel, maar maakt het in dit boek niet waar.